تقریبا همه ما در طول زندگی خصوصا در چند سال اخیر به دلیل شرایط خاص اقتصاد ایران بارها واژه “تورم” را شنیده ایم و نسبت به آن غریبه نیستیم اما واقعا تورم چیست و چگونه محاسبه میشود؟ معیار محاسبه آن چیست؟ چگونه میتوان با آن مقابه و آن را کنترل کرد؟ در این مقاله سعی میکنیم به زبان ساده و قابل فهم به این پرسش ها پاسخ دهیم با ما همراه باشید:

مفهوم تورم

تورم یا Inflation به معنای افزایش مداوم و پیوسته قیمت کالاها و خدمات در جامعه، در یک دوره ی زمانی مشخص است. همچنین تورم باعث کاهش قدرت خرید خانوارها میشود; البته که این افزایش قیمت ها در همه ی کالاها و خدمات به طور یکسان نخواهد بود.

به طور مثال زمانی که نرخ تورم 10 درصد اعلام میشود به این معنی نیست که تمام کالاها و خدمات 10 درصد افزایش قیمت داشته اند بلکه بدان معنی است که با توجه به سبد مصرفی خانوار در یک جامعه خاص، میانگین قیمت کالاها و خدمات 10 درصد افزایش داشته، به این صورت که در اقلام خوراکی ممکن است 12 درصد و در بخش پوشاک 8 درصد افزایش قیمت وجود داشته باشد.

علت به وجود آمدن تورم چیست؟

به گفته اقتصاد دانان دو دلیل عمده برای بوجود آمدن تورم وجود دارد:

  • کاهش عرضه کل یا افزایش تقاضای کل
  • رشد عرضه پول مازاد بر رشد اقتصادی یا همان رشد نقدینگی

هنگامی ‌که تعادل عرضه و تقاضا برهم می‌خورد و در یک بازار تقاضای بیشتری شکل می‌گیرد یا به هر دلیل عرضه کالا نسبت به قبل کاهش پیدا می‌کند، قیمت نیز افزایش می‌یابد که منجر به ایجاد تورم می‌شود. اگر این عدم تناسب عرضه و تقاضا مداوم باشد، می‌تواند منجر به ایجاد تورم شدید و مزمن شود.
نکته مهم این است که افزایش تقاضا لزوما با افزایش تعداد متقاضیان همراه نیست. بلکه عاملی همچون افزایش عرضه پول و اعتبار نیز باعث تحریک تقاضای مصرف کنندگان می‌شود که اگر این تقاضا بیشتر از ظرفیت تولید اقتصاد باشد، باز هم منجر به افزایش قیمت می‌شود.  این مورد که به اثر کشش تقاضا معروف است حاصل افزایش نقدینگی در دسترس عموم و عرضه پول (چاپ پول) است.
کاهش عرضه نیز مانند افزایش تقاضا تعادل در بازار مورد نظر را با مخاطره مواجه می‌کند که منجر به افزایش قیمت می‌شود. این افزایش قیمت حتی می‌تواند در نهاده‌های تولید باشد و قیمت تمام شده محصولات کارخانه‌ها را افزایش دهد. این افزایش در بهای تمام شده تولید منجر به افزایش قیمت فروش محصولات می‌شود که حاصل آن تورم خواهد بود. به افزایش هزینه‌های تولید، اثر فشار هزینه نیز گفته می‌شود.

تورم و پیامد های آن

عوامل تشدید تورم چیست؟

به طور خلاصه می‌توان گفت همان عوامل ایجاد تورم را می‌توان به عنوان تشدید کننده در نظر گرفت. تداوم چاپ پول که عرضه پول را بیشتر می‌کند و منجر به افزایش نقدینگی در جامعه می‌شود، اتخاذ سیاست های پولی انبساطی، کسری بودجه و استقراض دولت از بانک مرکزی و دلایل دیگری که منجر به کاهش عرضه یا افزایش تقاضا یا افزایش نقدینگی شوند ازدیاد کننده تورم هستند.

پیامد های ایجاد تورم

تورم موجب کاهش قدرت خرید خوانوارها و همچنین باعث افزایش بی وقفه قیمت طلا، سکه، ارز، ملک و به دنبال آن، کالاهای مصرفی میشود. این افزایش قیمت ها منجر به عدم اطمینان در میان خوانوارها و بنگاه های اقتصادی می شود چرا که تصمیم گیری برای سرمایه گذاری، پس انداز و هزینه های جاری را دشوار می کند.

بنابراین تورم برای عموم ناخوشایند است چرا که باعث برهم خوردن توزیع درآمد در جامعه میشود، زیرا افزایش قیمت ها تناسبی با میزان درآمدها به خصوص در اقشار کم درآمد ندارد. در نتیجه شکاف میان اقشار مختلف جامعه افزایش پیدا میکند که این خود زمینه ساز دیگر مشکلات اقتصادی و اجتماعی خواهد شد.

با این حال تورم همیشه بد و نفی شده نیست و در صورتی که کنترل شده و با نرخ های اندک و قابل پیش بینی باشد انگیزه ی تولید در اقتصاد را افزایش می‌دهد که این خود منجر به رشد تولید ناخالص ملی یا GDP و بهبود دیگر مولفه های اقتصادی خواهد شد، به عنوان مثال نرخ تورم در جوامع پیشرفته درحالت عادی عموما بین 1 الی 2 درصد است.

تورم چگونه محاسبه میشود؟

نرخ تورم شاخصی است که به ما ارزش پول و قدرت خرید را دریک بازه ی زمانی مشخص نشان می‌دهد، البته شاخص های قیمتی زیادی در اقتصاد وجود دارند که می توان از هرکدام برای محاسبه ی نرخ تورم استفاده کرد اما عموما از شاخص قیمت مصرف کننده CPI یا Consumer Price Index در محاسبه نرخ تورم استفاده می شود.

بازه ی زمانی که نرخ تورم در آن محاسبه می شود میتواند به صورت هفتگی، ماهانه یا سالانه برای یک سبد کالای پایه حاصل شود که این سبد پایه از سوی بانک مرکزی تعیین میشود و هر چند سال یکبار درآن بازنگری میشود.

قیمت چه کالا و خدماتی در نرخ تورم محاسبه میشود؟

بانک مرکزی هر کشور این اختیار را دارد که بر اساس فرهنگ مصرف کشور خود سبد کالا و خدمات مصرفی خوانوارها را تعیین کند. در کشور ما وزن کالاها و خدمات در سبد مصرفی خوانوارها  به صورت زیر می باشد:

  • مسکن، آب، برق، گاز و سایر سوخت ها 35.5%
  • خوراکی و آشامیدنی 26.6%
  • حمل و نقل 9.4%
  • بهداشت و درمان 7.1%
  • پوشاک و کفش 4.7%
  • سایر 16.5%

چطور میشود تورم را کنترل کرد؟

تورم یک پدیده ی پولی است، بنابراین با کمک سیاست های پولی و مالی می توان آن را مدیریت کرد. به عنوان مثال بالا بردن نرخ بهره بانکی باعث جمع آوری نقدینگی سرگردان و ویرانگر از بازار های مالی میشود که میتواند باعث کاهش تقاضا و کنترل تورم شود. به خاطر داشته باشید اجرای درست این سیاست ها بسیارمهم است و اگر تدبیرات لازم به خوبی اندیشیده نشود در دراز مدت ممکن باعث ایجاد ابر تورم و فاجعه شود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

× چگونه می‌توانم به شما کمک کنم؟